امام و رهبري

نقشه راه رهبري براي توليد علم و فناوري، توسعه و پيشرفت (بخش پاياني)
شنبه 21 فروردين 1389 - 10:27:55 AM
  بزرگنمایی:

الزامات پيشرفت در دهه چهارم
رهبر معظم انقلاب اسلامي دهه ي آينده را بعنوان دهه ي پيشرفت و عدالت اعلام مي دارند. ايشان معتقدند که در دهه چهارم بايد دو شاخص عمده «پيشرفت» و «عدالت» را بدست آوريم؛
« براي دهه‌ي چهارم ـ براي اين ده سالي که پيش روي ماست ـ دو شاخص عمده وجود دارد که بايد اين دو را حتماً بدست بياوريم: يکي پيشرفت است، يکي عدالت. ما مثل بعضي از کشورها و نظامهاي دنيا فقط به پيشرفت فکر نمي‌کنيم؛ ما پيشرفت را همراه با عدالت مي‌خواهيم.» (مقام معظم رهبري 1387/01/01)
از ديدگاه مقم معظم رهبري براي رسيدن به پيشرفت و عدالت در دهه چهارم بايد الزامات ذيل را در نظر بگيريم:
1- ترسيم نقشه جامع علمي در کشور
نقشه جامع علمي کشور عبارتست از مجموعه اي جامع، هماهنگ و پويا از اهداف، سياست ها، ساختارها و الزامات برنامه ريزي تحول راهبردي علم، فناوري و نوآوري مبتني بر ارزش هاي اسلامي - ايراني و آينده نگر براي دستيابي به اهداف چشم انداز بيست ساله کشور است.
بنابراين رهبر معظم انقلاب اسلامي بر ترسيم يک نقشه جامع علمي در کشور تاکيد دارند و مي فرمايند:
«تقسيم توان در برنامه‏ريزى رشته‏هاى گوناگون علمى، يك تقسيم عادلانه و صحيح و منطبق با نياز كشور نيست. يك جاهائى ما رشدهاى چشمگيرى داريم، يك جاهائى اصلاً حركتى مشاهده نمي شود! اين غلط است. اين ناشى از نبود نقشه‏ى جامع علمى است. درست است كه در هر رشته‏اى ما پيشرفت بكنيم، مغتنم است و براى كشور ما كه سالهاى متمادى، ده‏ها سال در دوران حاكميت طواغيت، از كاروان علمى بشر عقب مانده است، هر جائى دستمان به هر چيزى از ثمرات علم و پيشرفتهاى علمى بند شد، مغتنم است؛ در اين ترديدى نيست؛ اما اگر مي خواهيم كشور رتبه‏ى علمى به معناى واقعى كلمه پيدا كند و علم در كشور نهادينه بشود، ما بايستى در رشته‏هاى گوناگون علمى - چه در آموزش، چه در پژوهش - توازن و تعادل صحيح و واقعى و عادلانه‏اى ايجاد بكنيم؛ اين جزو نيازهاى ماست.» (مقام معظم رهبري1388/06/08)
با توجه به تاکيدات معظم له، شوراي عالي انقلاب فرهنگي،پيش نويس نهايي نقشه جامع علمي كشور را تهيه کرده است که در  طراحي فرآيند تهيه و تدوين نقشه علمي از يک الگوي سه بعدي مشتمل بر سه حوزة کميت هاي تخصصي موضوعي، فرايند علم و فناوري و فعاليت هاي پشتيبان استفاده گرديده است.
نمودار 1- الگوي تهيه و تدوين نقشه جامع علمي كشور

 
2- تحقيق و پژوهش
از آنجا که تحقيق و توسعه (Research & Development) فرآيندي است که موجب پويايي تکنولوژي شده و آنرا با محيط سازگار مي نمايد لذا بايد جزو الزامات پيشرفت قرار بگيرد.
مقام معظم رهبري علم را پايه اصلي دهه ي پيشرفت و عدالت مي دانند و به انجام تحقيق و پژوهش در باب علم تاکيد دارند:
« عنوان دهه‏ى پيشرفت - به پشتگرمى پيشرفتهائى بوده كه در كشور از لحاظ علمى ديده شده. يعنى اين اميد به وجود آمده كه ما مي توانيم در ظرف يك دهه، يك پيشرفت چشمگير، يك حركت سريع در زمينه‏هاى علمى داشته باشيم كه بخشى از عقب‏ماندگى‏هاى ما را جبران بكند. بنابراين مسئله‏ى علم مهم است. در باب علم و تحقيق، آن بخش عمده هم مربوط به تحقيق است؛ مربوط به پژوهش است.» (مقام معظم رهبري1388/06/08)
رهبر معظم انقلاب تحقيق و پژوهشي را در دهه پيشرفت و عدالت موثر مي دانند که « پژوهش اولاً مورد اهتمام قرار بگيرد، ثانياً سمت و سوى پرداختن به نيازهاى كشور را پيدا كند. يعنى حقيقتاً پژوهشهائى بكنيم كه مورد نياز ماست. من بارها هم در شوراى عالى انقلاب فرهنگى به آن دوستان عرض كرده‏ام، هم شايد اينجا گفته‏ام: ما ملاك پيشرفت علمى‏مان را درج مقالات در مجلات آى.اس.آى نبايد قرار بدهيم. ما نمي دانيم آنچه كه پيشنهاد مي شود، تشويق مي شود، برايش، آن مقاله‏نويس احترام مي شود، دقيقاً همان چيزى باشد كه كشور ما به آن احتياج دارد. ما خودمان بايد مشخص كنيم كه درباره‏ى چى مقاله مي نويسيم، درباره‏ى چى تحقيق مي كنيم. البته انعكاس در مجامع جهانى لازم است، ضرورى است؛ و انعكاس هم پيدا خواهد كرد. مقصود اين است كه ما پژوهش را تابع نياز خودمان قرار بدهيم.» (مقام معظم رهبري1388/06/08)
3- الگوي پيشرفت بايستي تضمين کننده ي استقلال کشور باشد
استقلال و خود اتکايي از عوامل موثر در توسعه مي باشند. اسلام انسانها را به نفي سلطه پذيري فرا مي خواند و در ديدگاه آن، توسعه واقعي با خودکفايي رابطه اي نزديک دارد. عزت و سربلندي هر جامعه اي در گرو عدم وابستگي آن به ديگران است.
رهبر معظم انقلاب اسلامي بر اين نکته مهم تاکيد دارند که هر الگوي پيشرفتي بايستي تضمين کننده ي استقلال کشور باشد و اين الزام را يک شاخص در الگوي توسعه مي دانند و مي فرمايند: 
 «هر الگوئى از الگوهاى طراحى شونده‏ى براى پيشرفت كه كشور را وابسته كند، ذليل كند و دنباله‏رو كشورهاى مقتدر و داراى قدرت سياسى و نظامى و اقتصادى بكند، مردود است. يعنى استقلال، يكى از الزامات حتمىِ مدل پيشرفت در دهه‏ى پيشرفت و توسعه است. پيشرفت ظاهرى - با وابسته شدن در سياست و اقتصاد و غيره - پيشرفت محسوب نمي شود. امروز هستند كشورهائى - بخصوص در آسيا - كه از لحاظ فناورى، از لحاظ دانش، از لحاظ مصنوعات، پيشرفتهاى ظاهرى دارند؛ خيلى از جاهاى دنيا را هم تصرف كرده‏اند؛ اما وابسته‏اند، وابسته‏اند. ملت و به تبع آنها دولت، از خودشان هيچ نقشى ندارند: نه در سياستهاى جهانى، نه در سياستهاى اقتصادى عالم و نه در طراحى‏هاى مهمى كه در عرصه‏ى بين المللى مورد توجه است. دنباله‏روند؛ غالباً هم دنباله‏رو آمريكا. اين پيشرفت نيست و ارزشى ندارد.» (مقام معظم رهبري 1388/02/27)
4- نظريه پردازي کنيد
رهبر معظم انقلاب يکي ديگر از الزامات پيشرفت را نظريه پردازي در نظريه هاي جامعه شناسي غرب است. ايشان در اين خصوص مي فرمايند:
« نظريه‏هاى جامعه‏شناسى غرب، مثل قرآن براى بعضى‏ها معتبر است؛ از قرآن هم معتبرتر! فلان جامعه‏شناس اين جورى گفته؛ اين ديگر برو برگرد ندارد! چرا؟! بنشينيد فكر كنيد؛ نظريه‏پردازى كنيد؛ از موجودى اين دانشها در دنيا استفاده كنيم؛ بر آن چيزى بيفزاييم و نقاط غلط آن را برملا كنيم. اين از جمله‏ى كارهائى است كه جزو الزامات حتمى پيشرفت است.» (مقام معظم رهبري 1388/02/27)
5- مبارزه کنيد
مقام معظم رهبري يکي ديگر از الزامات پيشرفت را مبارزه مي دانند: « اگر ميخواهيد پيشرفت كنيد بايد مبارزه كنيد. عافيت‏طلبى، يك گوشه‏اى نشستن، دستها را به هم ماليدن و به حوادث دنيا نگاه كردن و وارد ميدانهاى بزرگ دنيا نشدن، براى هيچ كشور و هيچ ملتى پيشرفت به بار نمى‏آورد. بايد وسط ميدان برويد. اين ميدان لزوماً هم ميدان جنگ نظامى نيست. امروز مهمتر از جنگ نظامى، نبردهاى سياسى و نبردهاى اخلاقى است.» (مقام معظم رهبري 1388/02/27)
6- ترويج خودباوري در دانشگاه ها
کشورهاي استعمارگر مي کوشند ضمن دستيابي به منابع طبيعي کشورهاي ضعيف، آنها را از رسيدن به پيشرفت و توسعه باز دارند. يكي از شيوه هاي آنها، محروم کردن اين جوامع از اعتماد به نفس و از  بين بردن قدرت ابتکار و خلاقيت در آنهاست. چرا که احساس حقارت در جوامع، ساختار روحي و رواني آنها را در هم مي ريزد و آنها طعمه اي سهل الوصول براي هر نوع تهاجم خارجي مي شوند. بديهي است وقتي ملتي، ارزشهاي والاي خويش را از دست بدهد، دچار سرگشتگي و فروپاشي مي شود و اين امر زمينه را براي سلطه خارجي مهيا مي سازد. کشورهاي پيشرفته از اين طريق، سيطره سياسي و اقتصادي خود را بر جوامع دنبال مي كنند.
بنابراين يکي ديگر از الزامات پيشرفت در دهه چهارم، ترويج خودباوري است . رهبر معظم انقلاب در اين خصوص به دستگاه هاي مديريتي و اساتيد توصيه مي کنند که در داخل دانشگاه ها خودباوري را ترويج کنند.
« توصيه اين است كه هم دستگاه‏هاى مديريتى، هم اساتيد، در داخل دانشگاه‏ها خودباورى را ترويج كنيد. جوانى كه تحت تربيت و تحت آموزش و تعليم شماست، بايد به خود اعتماد داشته باشد - آن اعتماد به نفس ملى كه عرض كرديم. بحثِ اين نيست كه شخصى به خودش اعتماد دارد، بحثِ اين است كه ما به خصال ملى خودمان، به امكانات ملى خودمان، به ذخائر فرهنگى خودمان، يك اعتماد به نفس عمومى داشته باشيم كه به آن گفتيم اعتماد به نفس ملى - اين حالت بايست در يكايك جوانهاى ما بروز پيدا كند.» (مقام معظم رهبري1387/07/03)
7- تشخيص نيازها و اولويتهاي علمي
از ديگر الزامات پيشرفت در دهه چهارم از نگاه رهبري، تشخيص نيازها و الويتهاي علمي کشور است. ايشان در اين خصوص مي فرمايند:
« نيازها و اولويتهاى علمى را ما تشخيص بدهيم و اين را در برنامه‏ريزى‏هاى آموزشى‏مان دخالت بدهيم. حالا درباره‏ى علوم انسانى، درباره‏ى علوم پايه، درباره‏ى بخشهاى مختلفى از علوم تجربى يا سطوح مختلفى از تحقيق ممكن است يك اولويتهائى در مطالعه و بررسى كامل آشكار بشود؛ اينها بايد ملاحظه بشود و در برنامه‏ريزى‏ها دخالت داده بشود. ما با امكانات محدود و با نيازهاى فراوان، نبايد به خودمان اجازه بدهيم كه در كارى كه از اولويت برخوردار نيست، سرمايه‏گذارى فكرى و پولى و وقتى و انسانى بكنيم.» (مقام معظم رهبري1387/07/03)
8- کاربردي کردن تحقيقات و اختراعات
مقام معظم رهبري کاربردي کردن تحقيقات و اختراعات را از ديگر الزامات پيشرفت علمي مي دانند:
«مسئله‏ى كاربردى كردن تحقيقات و اختراعات  جزو چيزهائى است كه من رويش تكيه دارم. ما ممكن است يك تحقيقاتى بكنيم، در يك پروژه‏ى تبليغاتى به جاهاى خوبى هم محققِ ما برسد؛ اما اين در وضع كشور، در جهت رشد و توسعه‏ى كشور نقشى نداشته باشد؛ يعنى نتواند به ثروت ملى تبديل شود . ما بايد علم‏مان را بتوانيم به ثروت ملى تبديل كنيم . اين، تلاش لازم دارد، برنامه‏ريزى لازم دارد.» (مقام معظم رهبري1386/06/12)
9- تکميل زنجيره ي علم و فناوري
رهبر معظم انقلاب مي فرمايند:
«ما بايد زنجيره‏ى علم و فناورى را تكميل كنيم، كه گاهى يك جاهائى از اين زنجيره قطع شده است، تا يك خط توليد واقعى درست بشود و علم بتواند از همه‏ى جهات به اهداف خودش برسد.» (مقام معظم رهبري1386/06/12)
10- استعداد نخبه پروري در محاسبات لحاظ شود
مقام معظم رهبري نقش نخبگان را در ايجاد قدرت ملي، سازندگي و آينده کشور موثر مي دانند و بر حضور اين قشر در توسعه و پيشرفت کشور تاکيد مي کنند:
« كشور ما از لحاظ استعداد نخبه‏پرورى و دارا بودن نخبه‏ها، يك سطحِ بالاتر از متوسط را دارد. اين در محاسبات بايد بيايد.» (مقام معظم رهبري1386/06/12)

نتيجه گيري:

علم، ابزاري كارآمد و موثر براي بشر است تا راه كمال و ترقي را بهتر بپيمايد و وسايل رفاه و سعادت مادي و معنوي خود را فراهم كند. پيشرفتهاي علمي بر توانايي كشورها در زمينه هاي مختلف  تاثير  مي گذارد به همين دليل رهبر معظم اتقلاب اسلامي  نسبت به عقب ماندگي علمي کشور هشدار مي دهند و همگان  را به علم آموزي و پيمودن هرچه سريعتر راه ترقي علمي و فناوري ترغيب مي كنند.
از نگاه مقام معظم رهبري جامعه مي تواند ازطريق تلاش عقلاني نيروهاي انساني  به دستاوردهاي عظيمي در توسعه دست يابد. در الگوي توسعه رهبري بر علم و فناوري تاکيد زياد مي شود و توسعه نيازمند دانش و تخصص و کار سودمند است.
يکي از ويژگيهاي مهم الگوي توسعه رهبري، عدالت محوري است. مقام معظم رهبري معتقدند که هيچ عاملي به اندازه عدالت، نمي تواند نابسامانيهاي اقتصادي و اجتماعي را اصلاح کند.  چرا که فقدان عدالت، کليد پيدايش بزهکاري، مفاسد و آسيب هاي اجتماعي است و خشونت، تعدي،عدم امنيت اجتماعي و پيدايش معضلات رواني ازجمله آثار بي عدالتي است.
در الگوي توسعه و پيشرفت رهبري، به کار و تلاش هدفمند تاکيد مي شود که اين باعث مي شود جامعه به يافته هاي علمي جديد مجهز شود و به توسعه و پيشرفت بيانجامد.
از شاخص هاي الگوي توسعه و پيشرفت رهبري، استقلال و خود اتکايي کشور در توسعه است . مقام معظم رهبري جامعه را به نفي سلطه پذيري فرا مي خواند و در ديدگاه ايشان، توسعه واقعي با خودکفايي رابطه اي نزديک دارد و عزت و سربلندي  کشور در گرو عدم وابستگي به کشورهاي ديگر است.
الگوي توسعه و پيشرفت رهبري، اسلامي- ايراني است که در آن به کرامت انساني توجه مي شود و همگرايي و همسويي اخلاق با اقتصاد و توسعه، سبب مي شود که فعاليتهاي اقتصادي، جهت و هدفي معقول بيابد و علم و فناوري در راه گسترش عدالت و اخلاق و تامين حقوق ملت و مبارزه با فقر و تبعيض مورد استفاده قرار گيرد و  از سوي ديگر مدل ها و الگوهاي پيشرفت بر اساس  شرايط گوناگون کشور از جمله شرائط تاريخى، شرائط جغرافيائى، شرائط جغرافياى سياسى، شرائط طبيعى، شرايط انسانى و شرايط زمانى و مكانى انتخاب و ايجاد مي شوند.

 منابع:

- ايرانشاهي ، م “مديريت دانش در سازمانها : بررسي تأثير متقابل فناوري ، فنون و انسان” ترجمة نوشته گانب . دي . بات ، فصلنامه اطلاع رساني ، دوره 18 ، شماره 1 و 2 ، 1381 .

- عبدالکريمي ، م “مديريت دانش ، فن آوري و خلاقيت و نقش آنها در بهبود کارايي و اثر بخشي آنها” ، مرکز اطلاعات صنعتي و معدني ايران ، 1382 .

- محمودنژاد، ابراهيم (1380)، مديريت بر آينده با تکنولوژي فردا، تهران: انستيتو ايزايران

-موسوي جهرمي، يگانه (1338)، توسعه اقتصادي و برنامه ريزي، تهران: دانشگاه پيام نور

- افلاطون، جمهوري، ترجمه فؤاد روحاني

- پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي.پيش نويس نهايي نقشه جامع علمي كشور. آدرس www.iranculture.org

- روزنامه جمهوري اسلامي 85 8 20

- مقام معظم رهبري (1387/06/05) ، بيانات در ديدار با نخبگان جوان دانشگاهى ، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir ، آدرس کامل http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3685

-رهبر معظم انقلاب اسلامي (4/6/1383) ، بيانات در ديدار با رئيس‌جمهور و اعضاى هيأت دولت ، پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري ، www.leader.ir ، آدرس کامل http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bayanat&id=2623

-مقام معظم رهبري (1386/06/12) ، بيانات در ديدار نخبگان جوان ، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir ، آدرس کامل http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3399

-مقام معظم رهبري (1388/02/27) ، بيانات در ديدار استادان و دانشجويان كردستان، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir، آدرس کامل، http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=6917

- رهبر معظم انقلاب اسلامي (21/11/1382) ، بيانات در ديدار با جوانان نخبه ، پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري ، www.leader.ir ، آدرس کامل http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bayanat&id=2546

- مقام معظم رهبري (1386/02/25) ، بيانات در در ديدار دانشجويان دانشگاه فردوسى مشهد ، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir ، آدرس کامل http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3383

-رهبر معظم انقلاب اسلامي (8/6/1374) ، بيانات در ديدار با رئيس‌جمهور و هيأت وزيران ، پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري ، www.leader.ir ، آدرس کامل http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bayanat&id=1158

- رهبر معظم انقلاب اسلامي (27/3/1383) ، بيانات در ديدار نمايندگان هفتمين دوره‌ى مجلس شوراى اسلامى ، پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري ، www.leader.ir ، آدرس کامل http://www.leader.ir/langs/fa/index.php?p=bayanat&id=2597

- مقام معظم رهبري (1387/07/03) ، بيانات در ديدار جمعى از برجستگان و نخبگان علمى و اساتيد دانشگاه‏ها، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir ، آدرس کامل http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3851

- مقام معظم رهبري (1387/01/01) ، بيانات در در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حرم مطهر رضوي ، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir ، آدرس کامل http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3424

- مقام معظم رهبري (1388/06/08) ، بيانات در ديدار اساتيد دانشگاه‌ها ، دفتر حفظ و نثر آثار حضرت آيت الله العظمي خامنه اي، www.khamenei.ir ، آدرس کامل http://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=7959

 - BRONMAN, JOHN. 1996.POPULAR DEVELOPMENT. LONDON: BLACK WELL PUBLISHERS. BRUNDTLAND, HARLEM QRO. 1993. “SUSTAINABLE DEVELOPMENTAN OVERRIEW”. DEVELOPMENT JOURNAL OF SID, VOL.2. NO.3.

- Drucker, p, 1988," the coming of the New organization", Harvard business Review, pp45-53, jan-feb 1988

- Myrdal ., G., Economic Theory and underdeveloped regions , P.qq

 

استفاده از این مطلب با درج نام نویسنده و ذکر منبع بلامانع است.
  سایر مطالب